De muur tussen Oost- en West-Berlijn

on

De bouw van de Berlijnse Muur begon in de nacht van 12 op 13 augustus, 1961. De bouw van deze muur rondom West-Berlijn had als doel dat de stroom van Oost-Duitsers die naar West-Duitsland vluchtte zou stoppen. Maar wat was er in die tijd aan de hand in Duitsland? Wat zorgde er precies voor dat er in 1961 een betonnen muur door de stad werd gebouwd die bijna drie decennia lang Europa in tweeën deelde?

lkjhgf

Na de Tweede Wereldoorlog werd Duitsland tijdens de Conferentie van Jalta opgedeeld in vier bezettingszones. Groot-Brittannië, Frankrijk en de Verenigde Staten stichtten in 1949 de BRD (Bundes Republik Deutschland). De Sovjet-Unie stichtte de DDR (Deutsche Demokratische Republik) op hun grondgebied. Ook Berlijn werd in vieren gedeeld. Al snel ontstond een periode van spanningen tussen de communistische wereld in het oosten en de kapitalistische wereld in het westen. In 1948 werden alle weg- en spoorverbindingen tussen de westelijke bezetzones en West-Berlijn afgesloten. De Sovjet-Unie, toen onder leiding van Jozef Stalin, besloot deze blokkade in te stellen toen in West-Berlijn de Duitse Mark werd ingevoerd. Deze nieuwe munt werd door de Sovjet-Unie gezien als bedreiging. De blokkade werd een jaar later weer ingetrokken, maar de onrust was niet voorbij.

In 1952 vormde de DDR een grens tussen Oost- en West-Duitsland, de Duits-Duitse grens. De DDR bewaakte deze grens goed om te voorkomen dat inwoners van Oost-Duitsland naar het westen vluchtten. Veel inwoners van de Sovjetbezettingszone konden dit echter toch doen via Berlijn. De geallieerden hadden afgesproken dat er tussen de vier sectoren van de stad vrij verkeer moest zijn. Zo was er voor de Oost-Duitsers toch een doorgang naar het westen.

In West-Berlijn was volop werk. Het was er welvarend, wat natuurlijk aantrekkelijk was voor de Duitsers die in het oosten een stuk minder verdienden. Er waren veel zogenaamde ‘Grenzgänger’, mensen die naar het westen vertrokken. In de laatste twee weken vóór de bouw van de muur waren dit er zo’n 50.000. In totaal hadden tot 1961 meer dan 2,7 miljoen mensen de DDR verlaten. Hier zaten veel hoogopgeleide, jonge mensen bij die de communistische DDR verruilden voor het democratische, kapitalistische westen, de BRD. Bovendien kon men via West-Berlijn verder naar het westen reizen. Het feit dat het oosten leegliep en hier een tekort kwam aan (jonge) arbeidskrachten was niet positief voor de DDR. Daarbij liep de communistische planeconomie gevaar, omdat inwoners van West-Berlijn goedkoop inkopen kwamen doen in de DDR.

In die tijd was in Oost-Duitsland de SED, de Sozialistische Einheitspartei Deutschlands, aan de macht. De man die uiteindelijk verantwoordelijk was voor de bouw van de muur was Walter Ulbricht, de secretaris-generaal van deze partij. In 1961 besloot Ulbricht samen met Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov dat het leeglopen van de DDR moest stoppen. Het ‘gat’ in Berlijn moest gesloten worden zodat het ‘IJzeren Gordijn’ af was. Het plan om een muur te bouwen ontstond. Dit leek de enige manier om de leegloop te eindigen. De DDR moest economisch weer opbloeien. De Berlijnse Muur zorgde hier echter helemaal niet voor. Het ging alleen maar slechter met de communistische DDR.

Het plan werd een tijdje geheim gehouden door de DDR, maar in augustus werd het uitgevoerd. Eerst werd de grens rondom West-Berlijn afgezet. Vervolgens begonnen bouwvakkers op 13 augustus om één uur ‘s nachts aan de bouw van de 3,6 meter hoge, betonnen muur. De bouw was natuurlijk niet in dezelfde nacht klaar. Er was niet eens genoeg materiaal: dit moest later worden bijbesteld. Er werden steeds meer muren gebouwd. Ramen aan de westkant werden dichtgemetseld om vluchtpogingen via het raam te voorkomen. De Berlijnse Muur werd vanaf het begin streng bewaakt en voorzien van prikkeldraad. De bewakers van de muur waren opgedragen om te schieten op mensen die probeerden te vluchten. De 45 kilometer lange Berlijnse Muur werd dwars door de stad gebouwd. Een verdedigingsstrook langs de muur was bezaaid met mijnen die afgingen als je erop stapte. Nu werd het bijna onmogelijk om de DDR te ontvluchten. Er werden nog wel pogingen gedaan, vooral in het begin toen de muur nog zwakke plekken bevatte. Dit lukte soms, maar er zijn ook velen die hun vluchtpoging niet overleefd hebben. Het precieze aantal is niet bekend, maar het zijn er minstens 138.

De muur deelde straten in tweeën. Delen van huizen werden versperd. Families werden gesplitst. Mensen verloren hun baan omdat ze aan de andere kant van de stad werkten. Men wist niet meer wat er aan de andere kant van de Berlijnse Muur gebeurde. Dat is te zien op de foto, waarop een kind op de nek van een ander kind vanuit Wedding, West-Berlijn, de wereld in Oost-Berlijn achter de hoge muur bekijkt. De foto is gemaakt door Werner Kreusch op 23 augustus 1961, tien dagen nadat de bouw van de muur begon. Voor kinderen was de muur helemaal onwerkelijk, omdat zij weinig wisten over de spanningen in de Koude Oorlog.

De bouw van de muur kwam onverwachts en de bevolking reageerde verontwaardigd. Er kwam veel protest, zowel vanuit het oosten als het westen. Metselaars en grensbewakers werden uitgescholden. In de DDR werd de Berlijnse Muur in DDR-propoganda de ‘antifascistische beschermingsmuur’ genoemd die zou beschermen tegen het al het kwaad uit het westen. In werkelijkheid leden mensen aan het ‘Mauersyndrom’, de ‘Muurziekte’, omdat ze zich opgesloten voelden door de muur. Het westen zag in dat de bevolking werd onderdrukt en er weinig vrijheid was in de DDR.

Luna Gloudemans


Bronnen
http://berlijn-blog.nl/de-bouw-van-de-berlijnse-muur/
http://www.historien.nl/bouw-berlijnse-muur/
http://www.berlijnsemuur.info/demuur.htm
http://historiek.net/berlijnse-muur/1849/=
http://berlijn-blog.nl/bezienswaardigheden/de-berlijnse-muur/
http://www.koudeoorlog.nl/contents/nl/d14_Berlijnse_Muur.html
http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/herdenking_50_jaar_berlijnse_muur/
https://www.knowhownu.nl/2016/09/09/berlijnse-muur/
https://www.historischnieuwsblad.nl/nl/artikel/5701/reacties-van-de-oost-berlijnse-bevolking-op-de-bouw-van-demuur.html
https://www.historischnieuwsblad.nl/nl/artikel/27438/de-berlijnse-muur.html
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s